’s-Gravenmoer

Hervormde kerk

Muziekfragmenten

Opnamen van onze CD 'Midden-Brabantse orgels' : klik hier

Organist Jan Willems (opname 7 oktober 2008)
Johann Sebastian Bach ‘An Wasserflüssen Babylon’ (BWV 653) klik hier voor een muziekfragment
John Travers (1703-1758) Cornet Voluntary klik hier voor een muziekfragment
Johann Christian Kittel (1732-1809) ‘Wer nur den lieben Gott lässt walten’ (partita)klik hier voor een muziekfragment

 

Orgel 1821

Stomme pijpen van het positief-front.

De klaviatuur van het orgel in ’s-Gravenmoer geeft al een aardig stukje geschiedenis weer. Links boven het klavier staat “Begonnen door Verbeek en Smidth ’s Bosch”, in het midden “Afgewerkt door C. van Oeckelen 1821”, en rechts “Gerestaureerd Fa. J. de Koff en Zoon Utrecht 1964”.


In 1818 werd dit orgel aanbesteed bij P. Verbeke en J.C. Schmidt. Laatstgenoemde voltooide in dat jaar een orgel voor Dinteloord en zou een orgel met een zelfde front als een ontwerp voor Dinteloord hier plaatsen naar een dispositie van Van Oeckelen. Het werd aanbesteed voor een bedrag van ƒ 2.125,–. Nadat Schmidt zich in 1819 terugtrok uit de bouw van dit orgel, en er een extra positief met vijf registers werd aanbesteed voor een bedrag van ƒ 275,-, schakelde Verbeke Van Oeckelen in. De afwerking van het orgel werd feitelijk verzorgd door Cornelis van Oeckelen.
Voor het onderpositief gebruikten de orgelbouwers een oudere lade (uit ca. 1700) met 47 cancellen en breidden deze chromatische lade uit met 7 cancellen. Ook ouder pijpwerk werd gebruikt. Zo zouden de Flageolet 1 vt (Pos.) en de Trompet 8 vt en Fluit 4 vt (HW) ook dateren uit het begin van de 18e eeuw. Het pijpwerk van de Bourdon 16 vt, Holpijp 8 vt, Kwint 3 vt en Superoktaaf 2 vt (HW) alsmede dat van de Holpijp 8 vt en Fluit 4 vt (Pos.) kan later in de 18e eeuw gedateerd worden. Bij de restauratie in 1964 dacht men aanwijzingen te hebben om dit pijpwerk aan M. Verhofstadt toe te schrijven.
In de 19e eeuw werd het orgel hersteld door A. Derkzen van Angeren (1858) en de organist J. Beunis (1888). In 1930 bracht M.K. Koppejan een transmissiepedaal aan en voerde daarom de bas van de Bourdon 16 vt af. De firma Spiering bracht in 1938 een windmotor aan.
In 1964 vond een grotere restauratie plaats door de firma J. de Koff en Zoon. De windvoorziening werd vernieuwd, terwijl ook het pedaalklavier werd vernieuwd en twee pedaalkoppels werden aangebracht. Het pedaal kreeg een tweetal transmissies van de twee grootste hoofdwerkregisters. Op de frontpijpen werd tinfolie aangebracht. Waar divers pijpwerk toen aan Verhofstad werd toegeschreven, werd in zijn stijl een Vox Humana 8' op het positief geplaatst, welke een Prestant 4' verving. De Nachtegaal werd gerestaureerd.

Pijpje van de Nachtegaal


In 1995 werd het orgel hersteld en schoongemaakt door Flentrop Orgelbouw, waarbij de beide tongwerken werden gerestaureerd.
Uniek is het met potlood geschreven gedicht op de binnenzijde van een van de zijpanelen van de onderkas. Waarschijnlijk schreef Cornelis van Oeckelen dit in 1821.


‘s-Gravenmoer, Hervormde kerk
Bouwer: P. Verbeke en J.C. Schmidt, C. van Oeckelen, 1821
Restauratie: Fa. J. de Koff, 1964

Dispositie

Hoofdwerk (C-f³)

Positief (C-f³)

Pedaal (C-d¹) Koppelingen

Bourdon 16 vt
Prestant 8 vt
Holpijp 8 vt
Oktaaf 4 vt
Fluit 4 vt
Kwint 3 vt
Superoktaaf 2 vt
Mixtuur 4 st
Kornet D 4 st
Trompet B/D 8 vt

Holpijp 8 vt
Fluit 4 vt
Flageolet 1 vt
Vox Humana 8 vt
Trambulant

Bourdon 16 vt¹
Prestant 8 vt¹
Onderpositief-hoofdwerk (drukkoppel)
Pedaal-hoofdwerk
Pedaal-onderpositief

Trambulant (O.P.)
Nachtegaal

¹) = transmissie van hoofdwerk

Toonhoogte a¹ = 430 Hz
Stemming Kirnberger II

tekst en orgelfotografie Wim van der Ros

Bronnen:
Frans Jespers, Repertorium van orgels en orgelmakers in Noord-Brabant tot omstreeks 1900; Het Noordbrabants Genootschap, ’s-Hertogenbosch 1983.
Peter van Dijk (eindredactie), Het historische orgel in Nederland 1819-1840; NIvO, Amsterdam, 2001.