Deurne

Sint-Willibrorduskerk

Kerkstraat ----google.nl/maps

Concerten 2012

De concerten zijn gratis toegankelijk en na afloop is er de mogelijkheid voor een persoonlijke bijdrage.

 



Zondag 15 april
Aanvang 16.00 uur
Els Althuizen, oud-inwoonster van Deurne en blokfluitiste van allure, komt weer naar Deurne. Nu met een groep die luistert naar de naam Flûtes á Lek.
Bert Augustus bespeelt het klavecimbel en Smits-orgel.

Zondag 13 mei
Op Moederdag komt Marleen de Pooter met haar zangleerlingen uit Antwerpen naar Deurne om een oud mirakelspel uit de 12e eeuw op te voeren. Het stuk is afkomstig uit de plaats Laon in Noord-Frankrijk. Er komt een zondaar/zondares aan te pas, verleid door de duivel. Uiteindelijk brengt de maagd Maria redding.

Zaterdag 26 mei
Aanvang 20.30 uur
Orgelconcert door Marcel Verheggen. Marcel was adviseur bij de restauratie van het Deurnese Smits-orgel en verzorgde het openingsconcert bij de ingebruikneming van het orgel.

Zondag 17 juni
Aanvang 16.00 uur
Leerlingen van Rick (Regionale instelling voor cultuur en kunsteducatie) komen weer opdagen met harp, blokfluit, gitaar, hobo en klarinet. Ook is er een vioolensemble en …. jonge leerlingen leren het kerkorgel bespelen.

Zaterdag 30 juni
Aanvang 20.30 uur
Orgelconcert door Piet J.Groenendijk

Zondag 8 juli
Aanvang 16.00 uur
Annelies Willems, organiste van de St.Jozefparochie in Helmond, bespeelt het Smits-orgel. Verder concerteren Carla Nies met panfluit en Rolf van Meurs op gitaar. Deze verbaasde in 2011 iedereen met zijn fantastische spel.

Zondag 12 aug.
Aanvang 16.00 uur
Les Chanteurs Gregoriens uit Uden o.l.v. Bert de Win geeft acte de presence met zijn organist Jan de Laat, die inleidend zal improviseren.

Zondag 2 sept.
Aanvang 16.00 uur
Tjeerd van der Ploeg, organist uit Purmerend, laat met een vrouwenschola alternatim gregoriaans horen.

Zaterdag 29 sept.
Aanvang 20.30 uur
Orgelconcert door Laurens de Man

Zondag 14 okt.
Aanvang 16.00 uur
Drie kerkkoren laten hun stemmen klinken. Het zijn: Kerkkoor St.Jozef, het Kerkkoor St.Willibrordus en de Protestantse Cantorij. Zij zullen ieder apart een optreden verzorgen, al of niet met eigen dirigent, en elk koor zal een lied kiezen dat gezamenlijk wordt gezongen.

Zondag 18 nov.
Ariosto Ensemble met ‘Muziek aan het hof van Ferrara’.

Laatste informatie te bekijken op www.willibrorduskerkdeurne.nl

 

 

Het Smits-orgel (1838)

o--Het orgel na de restauratie van 2011

In 1838 werd een nieuw orgel in de kerk geplaatst door F.C. Smits, orgelbouwer te Reek bij Grave. Het was een balustrade-orgel met 15 registers, twee manualen en aangehangen pedaal. Het hoofdwerk had een majestueus pijpenfront in barokke stijl, zoals thans nog aanwezig. Het positief of kleine orgel had een pijpenfront in de balustrade van het oksaal. Ruimte voor zangers was er alleen aan de zijkanten en achter het orgel. Dat was ook genoeg omdat enkele zangers de gregoriaanse zang verzorgden. De organist bespeelde het instrument aan de achterkant. Daar zijn nog 20 openingen voor registertrekkers te zien.

Bij de verbouwing van de kerk in 1881-1882, door architect P.J.H. Cuijpers, werd het schip van de kerk verhoogd en voorzien van een nieuw stenen gewelf. De zijbeuken werden verbreed. Het orgel bleef tijdens deze ingrijpende werkzaamheden staan en het werd onvoldoende afgedekt. Onbegrijpelijk!
Na de bouw was het orgel zó beschadigd, dat een grote restauratie nodig was. Van de nood werd een “deugd” gemaakt door het orgel geheel te demonteren en opnieuw op te bouwen: niet meer in de balustrade, maar achter tegen de torenmuur. Zo ontstond meer ruimte voor het zangkoor. Door de toenemende aandacht voor meerstemmige koorzang, was het kerkkoor aanzienlijk gegroeid. Het positief-pijpenfront moest verdwijnen en de klavieren werden naar de zuid-zijkant verplaatst.
Deze ingrijpende wijzigingen werden in 1884 uitgevoerd door orgelbouwer Gebr. Franssen uit Roermond.

Wout van Kuilenburg tekent hierbij aan:

"Ik meen echter niet beter te weten dan dat het onderhoud sinds 1874 in handen was van L.A. van Nistelrooy uit Oss.
Ik heb in het Deurnese parochie-archief geen aanleiding gevonden om te veronderstellen dat men voor de ingrijpende verbouwing naar Franssen gegaan zou zijn. Janus Kuijte voerde daarna in 1897 voor 100 gulden een herstelling uit, die hij beschreef als: "De panelen aan de achterkant der orgelkast uitneembaar te maken. De defecte pijpen te repareren en de mécanique opnieuw te regelen. Het orgel geheel schoon te maken, te intoneren en te stemmen ...". In augustus van dat jaar was hij begonnen en op 17 september was hij afgewerkt. Op 18 september werd hij betaald met fl. 105,-.
De laatste werkzaamheden van Van Nistelrooy/Kuijte betrof een stembeurt in 1898."

In 1954 werd het orgel gerestaureerd en uitgebreid. De firma J.J. Elbertse en Zn. te Soestdijk voerde het werk uit onder supervisie van organist Hub. Houët. Er werden een aantal nieuwe registers toegevoegd, waaronder 4 pedaalregisters. Het nieuwe pijpwerk werd vakkundig aangepast aan de warm-heldere klankkleur van het Smits-orgel.

Het orgel zoals het er van 1884 tot 2009 uitzag.

 

Restauratiegeschiedenis

Wout van Kuilenburg

1838- plaatsing van een nieuw orgel door F.C. Smits met 15 stemmen op twee klavieren en een aangehangen pedaal voor ƒ3600 in een kas á ƒ 1300 van de Osse schrijnwerker Wilmer. Broekhuyzen noteerde:

Manuaal

Positief

 

1 Prestant 8'
2 Bourdon D. 16'
3 Bourdon B. 16'
4 Holpijp 8'
5 Prestant 4'
6 Holfluit 4'
7 Octaaf 2'
8 Mixtuur 2 st.
9 Trompet B. 8'
10 Trompet D. 8'

1 Prestant 4'
2 Viol di Gamba 8'
3 Holpijp 8'
4 Fluit 4'
5 Octaaf 2'
6 Flageolet 1' **
7 Basson B. 8'
8 Basson D. 8 vt
9 Koppeling

Tremulant Ventil

**Bij de restauratie van 2009/2010 is gebleken dat er geen flageolet 1' in het orgel heeft gestaan.

1880- de Osse orgelmaker Kuijte voerden een herstelling uit waarbij de klaviatuur naar opzij gebracht en ook een nieuwe Positieflade geleverd werd. Deze ingreep kostte de kerk ƒ 2500. Kuijte noteerde de dispositie zoals die in 1898 luidde:

Manuaal

Positief

Cornet 4 st
Principaal 8'
Viola di Gamba 8'
Bourdon 16'
Bourdon 8'
Octaaf 4'
Octaaf 2'
Basson 16'
Clarinette 4'

Viola d'amour 8'
Viola Principal 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Picolo 2' (overblazend)
Voix Céleste 8' (af fis0)
Flûte Octave 4'
Trompet 8'

1954- restauratie door J.J. Elbertse & Zn. uit Soest onder advies van Hub. Houët waarbij het orgel niet als een Smits-orgel herkend werd en verondersteld werd dat het om een Belgisch orgel ging. Toen ontstond onderstaande dispositie (de opmerkingen zijn van F. Jespers):

Manuaal I C-f'''

Manuaal II

Pedaal C-d' Koppeling

Prestant 8' deels in het front, disk ws. nieuwer met expressions
Salicional 8' 1954
Bourdon 8' C-H hout uit ?, c0-dis0 1954, rest zeer wijd gedekt, Smits
Octaaf 4' C-H hout 1954, rest ?
Fluit 4' 1954
Prestantquint 2 2/3' 1954
Octaaf 2' 1954
Cornet D 4 st. 1880? op kantsleep af c1
Mixtuur 3-5 st. 1954
Trompet 8' 1954

Prestant 8' C-H hout, open, rest bijna zink, ws. geheel Smits
Bourdon 8' C-H hout, gedekt rest metaal gedekt, Smits
Prestant 4' C-H 1954, c0-h0 1880?, rest Smits
Fluit Octaviant 4' C-h0 1880 Fluit 4 vt, rest enge Prestant, Smits (overblazend)
Nazard 2 2/3' C-H hout, rest conisch, 1954, op kantsleep
Piccolo 2' 1880?, open [WvK]
Terts 1 3/5' 1954
Kromhoorn 8' 1954, zeer eng

Subbas 16' 1954
Gedekt 8'
Octaafbas 8' 1954
Octaaf 4'

Manuaal + Positief

Pedaal + Manuaal

Tractuur mechanisch, pedaal electro-pneumatisch
Toonhoogte 440 Hz

Temperatuur evenredig zwevend

Foto Piet Bron.
De in 1884 naar de zijkant verplaatste speeltafel.

Klaviatuur van 1880: lange toetsen (nieuw beleg onder), vlak van onder, sobere bakstukken, smalle pedaaltoetsen, palissander registerknoppen (nieuwe naamplaatjes) en ronde trekkers, registerknoppen recht boven bovenklavier als bij een harmonium; lessenaar is deksel klaviatuur.

Bronnen: Broekhuyzen, D 77 Elbertse.
Gregoir, 171. Jespers 1975, 9.
HO april 1990. Jespers 1983, 57/8.
Houët, 126. Kuilenburg 1983, 42.


Restauratie 2011

DE PAREL OP DE KROON

Met de slogan ‘Er is al genoeg afgebroken in Deurne’ startte de Stichting Behoud Sint-Willibrorduskerk Deurne in 1999 een actie voor het behoud van deze monumentale kerk. In 2008 is de ingrijpende restauratie zowel aan de buiten- als binnenkant met steun van Monumentenzorg, gemeente, bedrijfsleven,sponsors en de Deurnese bevolking afgerond: een prestatie van formaat.
Bovendien werden onder andere ook de volgende zaken gerealiseerd:
- Een volledig nieuw en bijdetijds liturgisch centrum
- Toegankelijkheid grafkelder
- Inrichting van een torenkamer alsmede de mogelijkheid om de gewelven te bezoeken
- Oprichting van het Gilde Kerkwacht St.Willibrordus, waardoor openstelling van de kerk gedurende een half jaar mogelijk is
- Oprichting van de vriendenclub van het monument Willibrordus
- In wording is een scholenproject.
Maar…………de parel op de kroon is het monumentale en fraaie Smits-orgel, in 1838 als balustrade-orgel gebouwd maar rond 1882 naar achteren geplaatst. Het kreeg in 2010-2011 een algehele restauratie en dat was na de laatste restauratie van 1954 geen overbodige luxe.

In 2006 is door adviseur Marcel Verheggen van de Katholieke Klokken- en Orgelraad een restauratierapport opgesteld. Bestudeerd werd wat de mogelijkheden waren. Inmiddels is het orgel gerestaureerd. Hieronder enkele fotos van na de restauratie door Wim van der Ros.

-----Pijpen van het positief naast de speeltafel.-

--Detail van de mechanische overbrengingen

---Pijpwerk van het Hoofdwerk en het Pedaal-

--De balgenstoel

Dispositie 2011

Manuaal (II) C-f'''

Positief (I)

Pedaal C-d'
Prestant 8 vt C - cis¹ front, V; binnenpijpwerk deels V, deels S-NvD
Bourdon B/D 16 vt C - h grenen gedekt, V; vervolg metaal gedekt, deel S, deel S-NvD
Holpijp 8 vt Geheel metaal gedekt, Fis - fis² S ; overige pijpen V
Octaaf 4 vt C - E nieuw, V; F - f³ S-NvD
Octaaf 2 vt Grotendeels S; enkele pijpen V
Fluit 4 vt C - f² metaal gedekt, deels S, deels S-NvD; vervolg open, V
Mixtuur 1 1/3 vt 2 st Grotendeels V, in eerste rij enkele originele pijpen S
Trompet B/D 8 vt Geheel V
Holpijp 8 vt C - H grenen gedekt, S; het vervolg metaal gedekt, S
Fiol di Gamba 8 vt Metaal, C - F nieuw, V; vervolg vrijwel geheel S, enkele pijpen V
Prestant B/D 4 vt C - h front, V; vervolg binnenpijpwerk geheel S,
Fluit 4 vt C - h metaal gedekt, vervolg open; gis¹ - e² is oud, S; overig V
Octaaf 2 vt Geheel V
Basson B/D 8 vt Geheel V
Bourdon 16 vt Geheel eik, gedekt, V
Prestant 8 vt Geheel V, C - f in het front
Fagot 16 vt Geheel V
Koppel Man - Pos
Koppel Ped - Man
Tremulant
Ventil
Deling bas-discant h/c¹
Toonhoogte a¹ = 415 Hz
Temperatuur: evenredig zwevend
Winddruk: 66 mm
Samenstelling Mixtuur:
C c c¹ c²
1 1/3 2 2 2/3 4
1 1 1/3 2 2 2/3

Aanduiding van het pijpwerk:
S = Smits-pijpwerk 1838
S-NvD = Smits-pijpwerk uit voorraad van Nico van Duren,
V = nieuw pijpwerk van Verschueren Orgelbouw.

De dispositie van het Manuaal is in lade-volgorde weergegeven, van front naar achterzijde.
De lade-volgorde van het Positief is vanaf het front: Pr 4’ B, Basson 8’, FdG 8’, Fl 4’, O 2’ , Pr 4’ D, Hp 8’.
De lade-volgorde van het Pedaal is vanaf het front: Pr 8’, Brd 16’, Fg 16’.
Voor de nomenclatuur waren de namen op de originele Smits-tekeningen doorslaggevend.


 

Het Pels-koororgel (1967)

Foto Piet Bron Foto Wijtse Rodenburg

In Maart 1967 werd door de zusters Franciscanessen van Veghel aan de firma Bernard Pels & Zoon te Alkmaar opdracht gegeven een klein orgel te vervaardigen voor de kapel van het voormalige St. Josephziekenhuis te Deurne. Adviseur namens de Katholieke Klokken- en Orgelraad was dhr. Hub. Houët, die op 25 juni van dat jaar het inspelingsconcert verzorgde. Ruim een kwart eeuw heeft het orgel dienst gedaan in de zeer gunstige akoestiek van deze kapel. In het voorjaar van 1994 werd het orgel aangekocht door het bestuur van de H. Geestparochie. Dit gebeurde op advies van Jo Beumers, die zich heeft ingezet om het instrument in Deurne te houden. Met een grote groep vrijwilligers werd het orgel verplaatst en in de kerk gemonteerd.

Na de sluiting van de H. Geestkerk werd het orgel grondig schoongemaakt, geïntoneerd en gestemd door de firma Pels & Van Leeuwen en geplaatst vooraan in het transept van de St. Willibrorduskerk. Tijdens de paaswake op 15 april 2006 vond de inzegening plaats door pastoor Paul Janssen. Op eerste paasdag werd het ingespeeld door Harry Scheepers, oud organist van de Sint Willibrorduskerk. Het Pels-orgel is niet alleen een sieraad in het kerk­interieur maar ook een volwaardig instrument ter begeleiding van de eredienst.


Dispositie van het koororgel

Het instrument heeft 1 manuaal met ruim vierhonderd sprekende pijpen, mechanische tractuur en een vrij pedaal.

Manuaal C-g'''

Pedaal C-f'

Roerfluit 8'
Prestant 4'
Gedekte Fluit 4'
Speelfluit 2'
Mixtuur 3 st.

Bourdon 16'
Pedaalkoppel

Alle registers gedeeld in bas en discant.

 

Historie van de Sint Willibrorduskerk


In de 8e eeuw had een zekere Herelaef uitgebreide bezittingen in en rond Deurne. In 721 schonk hij een klein deel van zijn bezittingen aan Sint Willibrord, die deze later mogelijk weer aan de door hem gestichte abdij van Echternach schonk. Tot aan de 18e eeuw zijn er betrekkingen geweest tussen het klooster van Echternach en de kerk van Deurne.
De eerste berichten over een kerk in Deurne verschijnen in een oorkonde van paus Alexander II uit 1069, waarin de kerk van Deurne, samen met die van Bakel, Waalre en Diessen, wordt genoemd. Delen van de oude kerk van Waalre zijn bewaard gebleven. De plattegrond van die kerk komt overeen met de funderingsresten die bij de restauratie van de kerk in Deurne in 1961 zijn teruggevonden. Het was een natuurstenen gebouw van 5,5 bij 13 meter. In de 14e eeuw werd dit kerkje vervangen door een grotere, bakstenen kerk met Kempische toren. Na de torenbrand van 1737 kreeg hij een lagere nieuwe spits.
In de 15e eeuw werd de kerk vergroot met zijbeuken, daarom zijn de pilaren in het middenschip uit die tijd, en werden een vijfhoekig gesloten koor en transepten toegevoegd.

Het netgewelf van het prachtige koor is uniek voor deze streek. De kerk moet er aan het einde van de 15e eeuw schitterend hebben uitgezien, met een oksaal tussen koor en schip, met daarop het orgel en verder altaren van gilden versierd met beelden en schilderijen.
In 1648, bij de vrede van Munster, gebruikten de hervormden de transepten als kerk en het koor als vergaderruimte. Het schip werd met een houten wand van de rest van de kerk afgescheiden en deed dienst als gemeentelijke opslagruimte. Onder Napoleon werd in 1799 de kerk teruggegeven aan de katholieken. Voor de kleine hervormde gemeente werd een nieuw kerkje gebouwd. In de periode 1881-1924 vond een grote renovatie plaats door Pierre Cuypers en zijn leerling Stuyt. Cuypers verhoogde het schip van de kerk, verving de houten kap door stenen gewelven, verbreedde de zijbeuken en gaf de toren twee zijtorens. Het kerkhof werd ommuurt en de H. Hartkapel gebouwd.

0000

Het interieur werd in neogotische stijl verfraaid met altaren, tegelvloeren, beelden en gewelfschilderingen van Th. Hermsen. Bij de restauratie van 1961 onder leiding van de Deurnese architect Deltrap zijn veel neogotische versieringen weer verwijderd. De beide zijtorens werden verlaagd naar het huidige niveau. De preekstoel, de biechtstoelen, de communiebank, het Maria altaar, vele heiligen beelden en de kerkbanken werden verwijderd. Het meeste is verloren gegaan. De kapconstructie van het koor uit de 15e eeuw is steeds bewaard gebleven en sinds 2004 te bezichtigen. In de torenkamer is een permanente tentoonstelling ingericht. Bijzonder is ook de grafkelder in het priesterkoor, die tijdens de restauratie in de zestiger jaren werd (her)ontdekt. Architect Hans Flapper is verantwoordelijk voor de laatste restauratie van het interieur.

In de kerk is unieke collectie kerkelijke kunst bewaard gebleven: twee prachtige houten beelden uit de late Middeleeuwen, een Piëta en een St.Anna-te-Drieën, de kelk van pastoor Jacobs uit 1657, een 18e eeuwse vergulde monstrans, diverse 19e eeuwse kunstwerken,


het drieluik van Hendrik Wiegersma uit 1955

en de vijf schilderijen van Hans van Hoek uit de jaren 1974-1976.

schilderij van Hans van Hoek00

Vrijwilligers van het in 2005 opgerichte Gilde Kerkwacht maken het mogelijk om de kerk te bezoeken.

Interieurfoto's Wijtse Rodenburg

Bron en meer info: www.willibrorduskerkdeurne.nl/